Cases

 

Klimaatakkoord

Een veelgehoorde klacht over het Klimaatakkoord was dat er geen wetenschappers aan de ‘sectortafels’ waren genood. De Vaste Tweede Kamercommissie voor Economische Zaken en Klimaat hield in het voorjaar van 2019 zes rondetafelgesprekken over het conceptklimaatakkoord (vijf over de thema’s van de tafels en een over horizontale thema’s als financiën en scholing) waarbij voor de wetenschap wél een prominente plaats was ingeruimd. Van de 23 wetenschappers die voor deze gesprekken zijn uitgenodigd, waren er 21 door ons voorgedragen. De wetenschappers werden overtuigend en helder gevonden. Observatie: de gesprekken met de wetenschappers waren extra interessant omdat zij thema’s met elkaar verbonden.

Europese Centrale Bank

In maart 2019 zijn door drie wetenschappers factsheets gemaakt over het rentebeleid van de Europese Centrale Bank (ECB), ten behoeve van een werkbezoek van de Vaste commissie voor Financiën aan de bank. Een van deze factsheets leverde een rode draad op in de successieve debatten met de minister van Financiën: een verzoek om in Europees verband aan te dringen op evaluatie van het monetaire beleid van de ECB  – dat bleek nog niet eerder gedaan). De auteur van de factsheet is vervolgens gevraagd leiding te geven aan een groepje ‘eminente hoogleraren’ die de Tweede Kamer adviseren over het ECB-beleid.

Kernenergie

Begon het bij Arjen Lubach? Op enig moment zette de VVD het onderwerp kernenergie weer op de agenda van de Tweede Kamer. Op basis van een netwerkverkenning werden drie onderzoekers uitgenodigd om een wetenschappelijke factsheet te schrijven: over de praktische aspecten (bouw, kosten, afval); over de stand van de wetenschap, en over de plaats van kernenergie in de energiemix. Na het opleveren van de factsheets dienden de leden Yeşligöz-Zegerius en Mulder een motie in die de minister opdroeg onderzoek te doen. Dat onderzoek verscheen op 23 september 2020, kort nadat bij de Algemene Politieke Beschouwingen weer aandacht voor kernenergie was gevraagd. Op 2 december 2020 vond een rondetafelgesprek plaats, waarvoor ook een van de auteurs van de factsheets  was uitgenodigd. Op 9 december organiseerde het Montesquieu Instituut een actualiteitendebat over het onderwerp, in samenwerking met Parlement & Wetenschap.

Digitale Toekomst

Op 4 juni 2019 nam de Tweede Kamer een motie van het lid Verhoeven c.s. aan. De motie was de opmaat naar het instellen van de Tijdelijke Commissie Digitale Toekomst. Door de kenniscoördinator zijn de wetenschapsorganisaties direct betrokken bij de (voorbereidende) werkzaamheden van deze commissie. Vervolgens is de brug geslagen naar het programma Digitale Samenleving van de VSNU en vonden gesprekken plaats van bij dat programma betrokken wetenschappers met de Kamercommissie. Verder is meegedacht over een literatuurstudie; over de werving van een parlementair historicus en over de samenstelling van de externe klankbordgroep. Over het thema is een netwerkverkenning opgesteld en zijn wetenschappelijke factsheets geschreven. In oktober 2020 besloot de Tweede Kamer tot het instellen van een Vaste commissie voor Digitale Zaken, conform het advies van de tijdelijke commissie.

Stikstof

Na de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof, in mei 2019, is een netwerkverkenning opgesteld en zijn drie factsheets geschreven. Juist op het moment dat het RIVM publicitair onder vuur lag vanwege haar stikstofrekensysteem, in oktober 2019, lanceerde TNO haar factsheet, wat scherp getimed was en veel publiciteit opleverde. Mede dankzij de netwerkverkenning is in zeer korte tijd een rondetafelgesprek met een gebalanceerd programma georganiseerd door de verantwoordelijke Kamercommissie.

Artikel 68 Grondwet

Artikel 68 van de Grondwet luidt: “De ministers en de staatssecretarissen geven de kamers elk afzonderlijk en in verenigde vergadering mondeling of schriftelijk de door een of meer leden verlangde inlichtingen waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat.” Eind 2019 vroeg de Vaste commissie voor Financiën om position papers over dit grondwetsartikel, gegeven de terughoudendheid van de regering om informatie te delen met het parlement. Vier auteurs is gevraagd hun licht over deze kwestie te laten schijnen. De auteurs besloten tot het gezamenlijk schrijven van één position paper. Het document was brandstof voor een zeer principieel debat met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dat op zijn beurt leidde tot unaniem aangenomen moties met huiswerk voor de minister.

de Volkskrant, 12 januari 2021

“[…] Vier hoogleraren staatsrecht maakten eerder dit jaar al korte metten met Ruttes interpretatie van grondwetsartikel 68 dat gaat over de informatieplicht richting de Eerste en Tweede Kamer. Volgens de hoogleraren kunnen alleen documenten worden geweigerd als ‘het belang van de staat’ in het geding is. Dat Rutte graag in beslotenheid beslissingen wil voorbereiden, mag helemaal geen rol spelen.

Ook de Tweede Kamer heeft inmiddels genoeg van de terughoudendheid om interne documenten te delen. Twee moties van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt die het kabinet opleggen om artikel 68 voortaan minder restrictief te interpreteren zijn in februari met algemene stemmen aangenomen.[…]”

Opkoop veehouderijen

Twee wetenschappers bogen zich eind 2020 over de onderbouwing van de opkoopregeling, gericht op veehouderijen nabij Natura 2000-gebieden (belangrijk onderdeel van het beleid gericht op de reductie van stikstofuitstoot). Deze wetenschapstoets, in zeer korte tijd uitgevoerd, is gepresenteerd aan de Vaste Tweede Kamercommissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De kritische bevindingen van de wetenschappers zijn omarmd door de Kamerleden en worden o.a. gebruikt als meetlat voor de evaluatie van het beleid.